Dr Dragoljub Danilović: Oslobođenje Kraljeva 22/23. oktobar 1918.

Istorija Srbije u poslednjih sto godina ispunjena je mnogim stradanjima, ali posle njih je skoro uvek dolazilo do slobode i vaskrsa. Zato je velika čast svedočiti o besmrtnim delima naših svetih predaka. Pre sto godina srpsku državu su složno branili, bez obzira na poreklo i status u društvu, seljaci, narodni tribuni, intelektualci i doktori sa pariske Sorbone. Pored svih slabosti koje se u svakom istorijskom trenutku pojavljuju u jednom društvu, srpska država je bila dobro organizovana, solidno uređena i većinski naseljena moralno odgovornim i karakternim ljudima čiji je patriotizam bio elitna snaga njene vojske. Zato je i bilo moguće odbraniti Srbiju u 1914.godini, i suprotstaviti se daleko nadmoćnijem neprijatelju u trojnoj invaziji iz 1915.godine koju su zajednički sproveli Nemci, Austrougari i Bugari. U jesen 1915.godine Kraljevina Srbija, njen kralj Petar I, vlada, skupština, vojska i kolone izbeglica krenuli su na najteži put u svojoj novovekovnoj istoriji. Grad Kraljevo je u tim oktobarskim danima bio nezvanični prestoni grad u kojem se u jednom trenutku našlo preko sto hiljada ljudi. Iako su srpski vojnici pružali snažan otpor, neprijateljske vojske sastavljene od austrijsko- nemačkih trupa ušle su u Kraljevo 6.novembra (24.oktobra) 1915.godine. Na širokom prostoru od planine Goča, preko Čemerna, Ivanjice pa sve do Arilja vođene su žestoke borbe između srpskih i austrougarskih trupa. Srpski vojnici koji su poginuli u borbama protiv nadmoćnijeg neprijatelja, branili su svoju otadžbinu i omogućili povlačenje glavnini snaga srpskih armija. Bila je to poslednja odbrana jugozapadne Srbije.

Od 24.oktobra, odnosno 6. novembra 1915.godine po novom kalendaru, kada je u Kraljevo ušla 85.brigada 43.divizije XXII austrougarskog korpusa, za preostale stanovnike grada započeo je jedan od najtežih perioda. Dovoljno je samo navesti da je u Srbiji Kraljevo, posle Beograda, Šapca i Smedereva pretrpelo najveća razaranja. Trogodišnja austrijsko-nemačka okupacija, prva u 20. veku za grad Kraljevo, obeležena je sistematskim otimanjem i rekvizicijama. Prema zvaničnim podacima austrougarskih okupacionih vlasti, u Kraljevu je 1916.godine živelo oko 3100 stanovnika. Oslobođenje Kraljeva je po nekim procenama doživelo između 2000 i 3000 stanovnika. Ako se zna da je u Kraljevu uoči rata živelo oko 5000 stanovnika, taj broj je od 1914.do 1918.godine umanjen za polovinu.

Mesec oktobar ima poseban značaj u istoriji kraljevskog grada. Dana 7.oktobra proslavlja se kralj Stefan Prvovenčani, sveti Simon monah. Oktobra meseca 1915.godine Kraljevo je imalo ulogu nezvanične prestonice Srbije. U oktobru 1915.godine austrougarske i nemačke trupe su ušle u Kraljevo i započele svoju trgodišnju okupaciju. Oslobođenje grada desilo se upravo između 22. i 23.oktobra 1918.godine Na pobedonosnom putu srpske vojske od proboja Solunskog fronta do konačnog oslobođenja države u novembru 1918.godine našlo se i mnogostradalno Kraljevo. Stanovnici Kraljeva i kraljevačkog kraja u toku Velikog rata bili su raspeti na nekoliko strana. Jedan deo se povlačio preko Albanije, na Krf, u Bizertu i Marsej, drugi deo je bio u koncentracionim logorima širom Austrougarske, dok je treći deobio pod nemačko-austrijskom okupacijom. Na Solunskom frontu ratovalo je mnogo vojnika iz kraljevačkog kraja. U poslednjim danima oktobra Prva srpska armija oslobodila je i Kraljevo. Ono što je sasvim sigurno da je Kraljevo u toku ratnih godina mnogo propatilo i da su njeni građani podneli velike žrtve. Zato je oslobođenje grada dočekano sa velikom radošću.

Smatramo da je posle nepunih sto godina izuzetno važno da dostojno obeležavamo značajne datume iz istorije Kraljeva, ali da je potrebno i da se u narednom periodu uloži dodatni napor kako bismo od zaborava sačuvali spomen na stradale vojnike i civile iz kraljevačkog kraja. Oslobođenje Kraljeva u Prvom svetskom ratu dobiće pun smisao onoga trenutka kada objavimo sva imena žrtava kraljevačkog kraja i mesta gde su stradali, kada uredimo groblja i podignemo spomenike. Između ostalog na taj način ćemo ojačati samopoštovanje, ali i naterati strance, koji nas često ne razumeju, da nas više uvažavaju. Tada ćemo biti sigurni da smo dostojni potomci naših herojskih predaka.

dr Dragoljub Danilović

Author: KvCafe